تعاون بدون تحول دیجیتال، یک آرزوست
در دههای که اقتصاد دیجیتال در حال بازتعریف مرزهای تولید، توزیع و مالکیت است، بسیاری از نهادهای سنتی اقتصادی یا در حاشیه ماندهاند یا بهسرعت در حال تطبیقاند. تعاونیها بهعنوان یکی از ارکان عدالت اجتماعی در اقتصاد ایران، هنوز در مدلهای سنتی تأمین، تولید و توزیع گرفتارند؛ درحالیکه سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، بهصراحت بر سهم ۲۵ درصدی این بخش در تولید ناخالص داخلی تأکید دارد. با این حال، بررسی میدانی و دادههای رسمی نشان میدهد که از حدود ۱۰۰٬۰۰۰ تعاونی ثبتشده در کشور، تنها ۲۰٬۰۰۰ تعاونی بهصورت فعال فعالیت دارند؛ آن هم با میزان بسیار محدودی از دسترسی به زیرساختهای دیجیتال، ابزارهای فروش آنلاین، یا مدلهای اتصال به بازارهای صادراتی.

تعاون بدون تحول دیجیتال فقط یک آرزوست؛ ویمهر، حلقه مفقوده تحقق اقتصاد تعاونی
مقدمه
در دههای که اقتصاد دیجیتال در حال بازتعریف مرزهای تولید، توزیع و مالکیت است، بسیاری از نهادهای سنتی اقتصادی یا در حاشیه ماندهاند یا بهسرعت در حال تطبیقاند. تعاونیها بهعنوان یکی از ارکان عدالت اجتماعی در اقتصاد ایران، هنوز در مدلهای سنتی تأمین، تولید و توزیع گرفتارند؛ درحالیکه سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، بهصراحت بر سهم ۲۵ درصدی این بخش در تولید ناخالص داخلی تأکید دارد.
با این حال، بررسی میدانی و دادههای رسمی نشان میدهد که از حدود ۱۰۰٬۰۰۰ تعاونی ثبتشده در کشور، تنها ۲۰٬۰۰۰ تعاونی بهصورت فعال فعالیت دارند؛ آن هم با میزان بسیار محدودی از دسترسی به زیرساختهای دیجیتال، ابزارهای فروش آنلاین، یا مدلهای اتصال به بازارهای صادراتی.
.یک پرسش کلیدی: چه چیزی جلوی رشد تعاونیها را گرفته است
پاسخ روشن است: نبود زیرساخت فناورانه، نداشتن مدل کسبوکار دیجیتالپذیر، و بیتوجهی به تحولات بازاریابی در جهان. تعاونیها با وجود ظرفیت انسانی بالا، پشتوانه اجتماعی، و پراکندگی جغرافیایی مناسب، فاقد سازوکاری هستند که بتواند این ظرفیت را به ارزش اقتصادی تبدیل کند.
در واقع، تعاون بدون تحول دیجیتال، فقط یک آرزوست.
تجربه جهانی: تعاونیهایی که متحول شدند
در کشورهایی مانند هند، اندونزی و ترکیه، دولتها با استفاده از سکوهای دیجیتال، تعاونیها را به زنجیره تأمین داخلی و بینالمللی وصل کردهاند. پلتفرمهایی همچون E-GramSwaraj در هند یا پروژههای تعاونی-دیجیتال در اندونزی، نشان دادهاند که با استفاده از فناوری، تعاونیها میتوانند:
برند اختصاصی خود را شکل دهند.
به بازارهای منطقهای متصل شوند.
بدون واسطه فروش مستقیم داشته باشند.
و در نهایت سهمی واقعی در اقتصاد ملی ایفا کنند.
نویسنده مهیار بابازاده
تابستان 1404
نظرات